Nagroda Abela 2012

21 III 2012 ogłoszono, że laureatem tegorocznej Nagrody Abela przyznawanej przez Norweską Akademię Nauk za wybitne osiągnięcia w dziedzinie matematyki został  Endre Szemerédi (Instytut Matematyki im. Alfréda Rényiego Węgierskiej Akademii Nauk w Budapeszcie) - specjalista w zakresie matematyki dyskretnej i informatyki teoretycznej. Wręczenie nagrody w wysokości 6 mln koron norweskich (ok. 800 000 euro, prawie 1 mln dolarów) nastąpi 22 maja w Oslo, z rąk króla Norwegii - Haralda. Szemerédi jest dziesiątym laureatem tego prestiżowego wyróżnienia, które w dziedzinie matematyki uznawane jest (obok medalu Fieldsa) za odpowiednik Nagrody Nobla.

Nagroda została ustanowiona w 2002 roku dla uczczenia pamięci wybitnego norweskiego matematyka Nielsa Henryka Abela, który mimo młodego wieku (zmarł mając 27 lat) trwale wpisał się do historii matematyki. Przyznawana jest corocznie przez Norweską Akademię Nauk. Wyboru kandydata dokonuje gremium 5 wybitnych profesorów matematyki z różnych krajów. Więcej informacji o nagrodzie Abela i jej dotychczasowych laureatach można znaleźć na stronie www.abelprisen.no/en/.

Tegoroczny laureat otrzymał nagrodę za wkład w rozwój matematyki dyskretnej i informatyki teoretycznej. Jego odkrycia miały też ogromny wpływ na wyniki w zakresie teorii liczb i teorii ergodycznej.

Matematyka dyskretna zajmuje się badaniem grafów, ciągów, permutacji i kombinatoryką geometryczną (jedno z najbardziej znanych twierdzeń udowodnionych przez Szemerédiego głosi, że w dowolnym zbiorze liczb całkowitych o dodatniej gęstości znajdują się dowolnie długie ciągi arytmetyczne; dowód tego twierdzenia opiera się na rozumowaniu kombinatorycznym, a samo twierdzenie znajduje zastosowanie w klasyfikacji grafów dużych rozmiarów). Daje podstawy operowania tymi pojęciami w środowisku komputerowym. Szemerédi był jednym z pierwszych matematyków, który dostrzegł ogromne znaczenie informatyki teoretycznej dla rozwoju zarówno matematyki jak i samej informatyki. 

Szemerédi urodził się w 1940 roku. Karierę matematyka rozpoczął stosunkowo późno. Po maturze rozpoczął studia medyczne, później pracował w fabryce aż jego talent matematyczny zauważył Paul Erdös. Po ukończeniu studiów matematycznych w Budapeszcie w 1965 roku przeniósł się do Moskwy, gdzie obronił doktorat w 1970 roku pod kierunkiem Israela Gelfanda. Jest doktorem honoris causa Uniwersytetu Karola w Pradze. Od 1986 roku pracuje w USA w Instytucie Informatyki Rutgers University, New Jersey. Opublikował ponad 200 prac naukowych.

Endre Szemerédi otrzymał wiele innych wyróżnień, m.in. w 2008 roku nagrodę Steele'a Amerykańskiego Stowarzyszenia Matematycznego i nagrodę Rolfa Schocka szwedzkiej Królewskiej Akademii Nauk. 

• 2003 - Jean-Pierre Serre (Collège de France, Paryż) - topologia, geometria algebraiczna, teoria liczb
• 2004 - Michael Francis Atiyah (University of Edinburgh, Szkocja) i Isadore M. Singer (Massachusetts Institute of Technology, USA) - dowód twierdzenia o indeksie, topologia, geometria, analiza
• 2005 - Peter D. Lax (Courant Institute of Mathematical Sciences, Nowy Jork) - równania różniczkowe cząstkowe
• 2006 - Lennart Carleson (Royal Institute of Technology, Szwecja) - analiza harmoniczna, systemy dynamiczne
• 2007 - Srinivasa S. R. Varadhan (Courant Institute of Mathematical Sciences, Nowy Jork) - teoria prawdopodobieństwa
• 2008 - John Griggs Thompson (Univeristy of Florida, USA) i Jacques Tits (Collège de France, Paryż) - algebra z teorią grup
• 2009 - Michaił Gromow (Institut des Hautes Études Scientifiques, Bures-sur-Yvette, Francja) - geometria
• 2010 - John T. Tate (University of Texas, Austin, USA) - teoria liczb
• 2011 - John Milnore (Stony Brook University, Nowy Jork, USA) - topologia
• 2012 - Endre Szemerédi (Alfréd Rényi Institute of Mathematics, Hungarian Academy of Sciences, Budapest, Węgry) - matematyka dyskretna, informatyka teoretyczna

Abel Prize 2011 - John Milnore został uhonorowany za "pionierskie okrycia w topologii, geometrii i algebrze". Jego prace cechowała zawsze głębokość ujęcia, barwność matematycznej wyobraźni, niespodziewane, zaskakujące odkrycia oraz najwyższe piękno. Milnore urodził się w 1931 roku. Ukończył studia matematyczne na Uniwersytecie w Princeton i tam rozpoczął pracę naukową. Przez wiele lat był wydawcą roczników Amerykańskiego Towarzystwa Matematycznego "Annals of Mathematics". W matematyce wiele pojęć nosi w nazwie jego nazwisko (np. egzotyczne sfery Milnora, liczba Milnora, hipoteza Milnora w teorii węzłów i inne). Dał się też poznać jako autor doskonałych podręczników akademickich m.in. "Topologia różniczkowa", "Teoria Morse'a", "Wykłady na temat twierdzenia o h-kobordyzmie", "Wstęp do K-teorii algebraicznej", "Systemy dynamiczne zmiennej zespolonej" i inne. Milnore był wielokrotnie nagradzany. W wieku 31 lat otrzymał medal Fieldsa (1962) za prace z topologii różniczkowej. W 2011 roku otrzymał też swoją trzecią nagrodę Steela przyznawaną przez Amerykańskie Towarzystwo Matematyczne tym razem za całokształt dorobku naukowego (poprzednie otrzymał w 1982 i 2004 roku). W 1989 roku otrzymał międzynarodową Nagrodę Wolfa przyznawaną za osiągnięcia w nauce i sztuce dla dobra ludzkości. Milnor otrzymał ją za "wybitne i oryginalne odkrycia w geometrii, które otworzyły nowe drogi topologii algebraicznej, kombinatorycznej i różniczkowej". W 19687 roku Milnor został odznaczony amerykańskim Narodowym Medalem Nauki.

Abel Prize 2010 - John Torrence Tate przez 60 lat pracował w dziedzinie teorii liczb. Jej nowoczesne zastosowania do magazynowania, kodowania i przesyłania informacji są w znacznej mierze jego zasługą. Jego prace miały też wpływ na takie działy matematyki jak algebraiczna teoria liczb i geometria kombinatoryczna. Wiele używanych dziś terminów matematycznych nosi jego nazwisko. Tate jest laureatem wielu prestiżowych nagród, m.in. Nagrody Cole'a (1956), Nagrody Steele'a za dorobek naukowy (1995), Nagrody Wolfa (2002) oraz członkiem Akademii Nauk USA i Francji, a także członkiem honorowym Londyńskiego Towarzystwa Matematycznego. Tate urodził się w 1925 roku w Minneapolis (Minnesota, USA). Od najmłodszych lat pasjonowały go łamigłówki logiczne. Za namową ojca podjął studia z fizyki, które ukończył w 1946 roku na Uniwersytecie Harvarda. Jednak doktorat obronił już z matematyki w 1950 roku na Uniwersytecie w Princeton. Potem pracował na różnych amerykańskich i francuskich uczelniach. Obecnie jest już na emeryturze.

Abel Prize 2009 - Michaił Gromow jest jednym z największych współczesnych matematyków. Wniósł duży wkład w rozwój wielu dziedzin matematyki, głównie geometrii i topologii.  Geometria to dziedzina dobrze znana uczniom ze szkoły. Nie każdy jednak wie, że to, co poznaje się w szkole to zaledwie niewielki wycinek geometrii nauczanej już w czasach Euklidesa. Starsi uczniowie być może słyszeli jeszcze o geometriach nieeuklidesowych, odkrytych i badanych w XIX wieku. Tymczasem w ciągu ostatnich 50 lat w geometrii dokonała się prawdziwa rewolucja, której jednym z liderów był właśnie Gromow. Dzięki zapoczątkowanym przez niego ideom w zakresie geometrii różniczkowej i geometrii grup skończonych, następne pokolenia matematyków będą miały się czym się zajmować przez kolejnych kilkadziesiąt lat. Funkcjonuje takie żartobliwe powiedzenie: to niesamowite, ile Gromow potrafi "wycisnąć" ze zwykłej nierówności trójkąta. Chodzi tu o jego prace dotyczące mierzenia odległości między dwoma abstrakcyjnymi przestrzeniami metrycznymi. Gromow urodził się 23 grudnia 1943 roku w Boksytogorsku koło Leningradu w ZSRR. Studiował na uniwersytecie w Leningradzie (obecnie St Petersburg), gdzie uzyskał tytuł magistra nauk matematycznych w 1965 roku i doktora w 1969 roku. Zaraz po habilitacji emigrował w 1974 roku. Początkowo pracował na Uniwersytecie w Nowym Jorku, a od 1981 roku na Uniwersytecie w Paryżu. W 1992 roku uzyskał obywatelstwo francuskie. Jest członkiem Amerykańskiej i Francuskiej Akademii Nauk, laureatem wielu nagród naukowych, m.in. Nagrody Kyoto (2002), Nagrody Balzana (1999), Nagrody Steele'a (1997), Medalu Łobaczewskiego (1997) i Nagrody Wolfa (1993).