Międzynarodowy Kongres Matematyków

W sierpniu 2010, tradycyjnie jak co cztery lata, począwszy od roku 1897, odbędzie się największe światowe spotkanie matematyków - ICM (International Congress of Mathematicians). Tym razem będzie ono miało miejsce w Hajdarabadzie w Indiach.

Pierwszy kongres odbył się w Zurychu, kolejny - najsłynniejszy - na przełomie wieków - w 1900 roku w Paryżu. To podczas tego spotkania Dawid Hilbert sformułował listę najważniejszych problemów stojących przed matematyką XX wieku. Czteroletni cykl spotkań został zaburzony jeszcze trzykrotnie: podczas I i II wojny światowej (nie odbyły się kongresy w latach 1916, 1940 i 1944, a spotkanie planowane na rok 1948 odbyło się w 1950) oraz kongres zaplanowany w Warszawie w 1982 roku, który odbył się z rocznym opóźnieniem ze względu na wprowadzenie stanu wojennego. 

Przedostatnie spotkanie w 2006 roku w Madrycie było 25. z kolei. Z tej okazji przygotowana została specjalna wystawa dotycząca historii kongresów. Pieczołowicie zebrano na niej m.in. wszystkie plakaty informacyjne, zaproszenia, dokumenty kongresowe, listy uczestników i listy referatów ze wszystkich poprzednich spotkań. Wirtualny dostęp do tych materiałów jest możliwy z tej strony.

Podczas najbliższego Kongresu oprócz 20 wykładów plenarnych obrady będą odbywały się w 20 sekcjach tematycznych, w tym jednej poświęconej nauczaniu i popularyzacji matematyki. Odbędą się też trzy dyskusje panelowe. Ale najważniejszym punktem programu będzie (jak zwykle) ogłoszenie laureatów medali Fieldsa i trzech innych międzynarodowych nagród matematycznych. Szczegółowy program kongresu podano na stronie http://www.icm2010.in. Tam też będzie można śledzić na żywo ceremonię  otwarcia i wykłady panelowe. 

Wśród matematyków zaproszonych do wygłoszenia wykładów podczas kongresu jest tylko jedna osoba z Polski. Jest to prof. Tadeusz Januszkiewicz z Instytutu Matematycznego UWr (od września 2010 będzie kierował Instytutem Matematycznym Polskiej Akademii Nauk we Wrocławiu). Profesor Januszkiewicz został zaproszony przez międzynarodowy komitet naukowy Kongresu do wygłoszenia wykładu w sekcji "Geometria".

Polacy byli zapraszani do wygłoszenia kongresowych odczytów kilkukrotnie. Na kongresie w Madrycie w 2006 roku wykład plenarny wygłosił prof. Henryk Iwaniec z Elbląga, a wykłady sekcyjne - warszawiacy: Agata Smoktunowicz (laureatka Europejskiej Nagrody Matematycznej z 2008 roku) - "Algebra", Wiesława Nizioł - "Teoria liczb", Jarosław Włodarczyk - "Algebra i geometria zespolona", Stanisław Szarek - "Algebry operatorów i analiza funkcjonalna" oraz Tomasz Łuczak z Poznania - "Kombinatoryka". Z kolei podczas kongresu w Berlinie w 1998 roku jeden z odczytów w sekcji "Logika" wygłosił prof. Ludomir Newelski z Instytutu Matematycznego Uniwersytetu Wrocławskiego - laureat tzw. Polskiego Nobla - nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej z 2001 roku.

W roku 2010 uruchomiono serwer, na którym znajdują się udostępniane bezpłatnie wszystkie archiwalne materiały kongresowe (w tym wykłady) począwszy od I Kongresu. Można je znaleźć pod adresem: http://www.mathunion.org/ICM .

Podczas każdego kongresu ogłaszane są nazwiska matematyków wyróżnionych za swoje osiągnięcia najważniejszymi międzynarodowymi nagrodami naukowymi w dziedzinie matematyki (jak wiadomo w tej branży nie przyznaje się nagród Nobla) przyznawanymi przez Międzynarodową Unię Matematyczną. Są to: 

• medale Fieldsa - odpowiednik nagrody Nobla dla matematyków, przyznawane od 1936 roku matematykom do 40. roku życia,
• nagroda Rolfa Nevanlinny przyznawana w dziedzinie informatyki teoretycznej od 1982 roku również tylko młodym matematykom,
• nagroda Karola Gaussa za osiągnięcia w dziedzinie zastosowań matematyki, przyznawana od 2006 roku,
• medal Cherna, który będzie przyznany po raz pierwszy, za wybitny dorobek naukowy całego życia - patronem nagrody jest chiński matematyk Shiing-Shen Chern [1911-2004]. 

Laureatów tych nagród w roku 2010 ogłoszono podczas ceremonii otwarcia Kongresu, 19 VIII 2010. Warto zajrzeć na tę stronę.

Podczas Kongresu odbędzie się wiele imprez towarzyszących, m.in. wycieczki krajoznawcze, pokazy klasycznego tańca hinduskiego i koncerty muzyczne. Niewątpliwą atrakcją będzie mecz symultaniczny 20 najlepszych szachistów wybranych z grona matematyków z szachowym arcymistrzem świata - hindusem Viswanathanem Anandem. Ze specjalnym spektaklem wystąpi też londyński teatr "Complicite". Będzie to przedstawienie pt. "Znikająca liczba" poświęcone przyjaźni i współpracy jednego z najsłynniejszych matematyków brytyjskich G. Hardyego z genialnym hinduskim matematykiem-samoukiem Ramanujanem, nazywanej "najbardziej romantycznym epizodem w historii matematyki". Spektakl zdobył Nagrodę Krytyków w 2007 roku i Nagrodę im. Lawrence'a Oliviera w 2008 roku.