Zasady organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej

Pod koniec 2010 roku weszło w życie sześć rozporządzeń Ministra Edukacji Narodowej regulujących nowy model pomocy psychologiczno-pedagogicznej w przedszkolach, szkołach i placówkach oświatowych. Kluczowym jest rozporządzenie w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w placówkach publicznych, które w porównaniu z dotychczasowym stanem prawnym znacznie poszerza zakres adresatów tej pomocy. Osobami uprawnionymi do korzystania z pomocy są uczniowie, którzy wymagają wsparcia ze względu na rozpoznane indywidualne potrzeby rozwojowe, edukacyjne i możliwości psychofizyczne. Przepisy zapewniają każdemu z nich kompleksową ofertę pomocy w środowisku jego nauczania i wychowania. Szkoła staje się więc zarówno miejscem rozpoznawania specyficznych trudności edukacyjnych oraz predyspozycji i uzdolnień uczniów jak i miejscem udzielania im indywidualnego wsparcia.

Korzystanie z pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznej placówce oświatowej jest dobrowolne i nieodpłatne. Uczeń zostaje objęty pomocą z inicjatywy rodzica, nauczyciela, poradni psychologiczno-pedagogicznej, bądź siebie samego. Pomoc jest udzielana przez nauczycieli, wychowawców oraz specjalistów: psychologów, pedagogów, logopedów i doradców zawodowych we współpracy z rodzicami, poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, placówkami doskonalenia nauczycieli i innymi placówkami oświatowymi, organizacjami pozarządowymi lub instytucjami działającymi na rzecz rodziny, dzieci i młodzieży.

W szkole pomoc psychologiczno-pedagogiczna jest udzielana uczniom w formie:

• klas terapeutycznych,
• zajęć rozwijających uzdolnienia,
• zajęć dydaktyczno-wyrównawczych,
• zajęć specjalistycznych: korekcyjno-kompensacyjnych, logopedycznych, socjoterapeutycznych i terapeutycznych,
• zajęć związanych z wyborem kierunku kształcenia i zawodu oraz planowaniem kształcenia i kariery zawodowej (w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych),
• porad i konsultacji.

Klasy terapeutyczne organizuje się dla uczniów wykazujących zaburzenia wymagające dostosowania organizacji i procesu nauczania do ich specyficznych potrzeb edukacyjnych oraz długotrwałej pomocy specjalistycznej. Liczba uczniów w klasie terapeutycznej nie może przekraczać 15. Objęcie nauką w klasie terapeutycznej wymaga opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Zajęcia rozwijające uzdolnienia organizuje się dla uczniów szczególnie uzdolnionych i prowadzi przy wykorzystaniu aktywnych metod pracy. Liczba uczestników takich zajęć nie może przekraczać 8.

Zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze organizuje się dla uczniów mających trudności w nauce, a w szczególności w spełnianiu wymagań edukacyjnych wynikających z podstawy programowej. Liczba uczestników takich zajęć nie może przekraczać 8.

Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne organizuje się dla uczniów z zaburzeniami i odchyleniami rozwojowymi lub specyficznymi trudnościami w uczeniu się. Liczba uczestników takich zajęć nie może przekraczać 5.

Zajęcia logopedyczne organizuje się dla uczniów z zaburzeniami mowy, które powodują zaburzenia komunikacji językowej oraz utrudniają naukę. Liczba uczestników takich zajęć nie może przekraczać 4.

Zajęcia socjoterapeutyczne i terapeutyczne organizuje się dla uczniów z dysfunkcjami i zaburzeniami utrudniającymi funkcjonowanie społeczne. Liczba uczestników takich zajęć nie może przekraczać 10.

Zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu oraz planowaniem kariery zawodowej organizuje się w celu wspomagania uczniów gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej w podejmowaniu decyzji edukacyjnych i zawodowych. Należy wykorzystywać na nich aktywne metody pracy.

Godzina zajęć rozwijających uzdolnienia i dydaktyczno-wyrównawczych trwa 45 minut, a godzina zajęć specjalistycznych - 60 minut. W uzasadnionych przypadkach dopuszcza się prowadzenie zajęć specjalistycznych w czasie krótszym niż 60 minut, zachowując ustalony dla ucznia łączny czas tych zajęć. Nauka w klasie terapeutycznej oraz udział w zajęciach dydaktyczno-wyrównawczych i specjalistycznych trwają do czasu zlikwidowania opóźnień lub złagodzenia albo wyeliminowania zaburzeń stanowiących powód objęcia ucznia daną formą pomocy.

Wszystkie formy pomocy prowadzą nauczyciele, wychowawcy i specjaliści. Prowadzą oni także działania mające na celu rozpoznanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów, w tym uczniów szczególnie uzdolnionych. W przypadku stwierdzenia, że uczeń wymaga objęcia pomocą, informują o tym dyrektora placówki i planują sposoby zaspokojenia zdiagnozowanych potrzeb.

Dyrektor powołuje zespół złożony z nauczycieli, wychowawców i specjalistów ds planowania i koordynowania udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla ucznia:

• posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, orzeczenie o potrzebie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego, orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania lub opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej,
• nieposiadającego orzeczenia lub opinii a tylko przygotowaną przez nauczyciela, wychowawcę lub specjalistę informację o potrzebie objęcia ucznia pomocą psychologiczno-pedagogiczną.

Powołany przez dyrektora zespół opracowuje plan działań wspierających (PDW) oraz zakłada i prowadzi kartę indywidualnych potrzeb ucznia (z wyjątkiem ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego). Karta zawiera m.in.

• informacje dotyczące wydanego uczniowi orzeczenia
  lub stwierdzonej potrzeby objęcia go pomocą psychologiczno-pedagogiczną,
• zakresu, w jakim uczeń wymaga pomocy z uwagi na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne,
• zalecane przez zespół formy, sposoby i okresy udzielania tej pomocy,
• ustalone przez dyrektora formy, sposoby i okresy udzielania pomocy wraz z wymiarem godzin, w którym poszczególne formy pomocy będą realizowane,
• ocenę efektywności pomocy psychologiczno-pedagogicznej,
• terminy spotkań zespołu.

W przypadku ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego ustalone przez dyrektora formy pomocy, jej okres i wymiar godzin są uwzględniane w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym (IPET) opracowanym na podstawie odrębnych przepisów dotyczących warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych i niedostosowanych społecznie (patrz tutaj lub tutaj). Rozporządzenia te określają nowy zakres zadań nauczycieli i specjalistów prowadzących zajęcia z tego typu uczniem. W szczególności muszą oni opracować dla każdego ucznia indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny dostosowany do jego potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych oraz muszą stosować zindywidualizowane formy i metody pracy z tym uczniem.

Publiczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne w myśl rozporządzenia udzielają dzieciom i młodzieży pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz pomocy w wyborze kierunku kształcenia i zawodu, udzielają też porad rodzicom i nauczycielom związanych z wychowywaniem i kształceniem dzieci i młodzieży. Do zadań poradni należy m. in.:

• diagnozowanie poziomu rozwoju, potrzeb i możliwości oraz zaburzeń rozwojowych i zachowań dysfunkcyjnych,
• wspomaganie dzieci odpowiednio do ich potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych,
• prowadzenie terapii w zależności od rozpoznanych potrzeb dzieci oraz ich rodzin,
• pomoc w wyborze kierunku kształcenia i zawodu oraz planowaniu kształcenia i kariery zawodowej oraz wspieranie nauczycieli w planowaniu i realizacji zadań z zakresu doradztwa edukacyjno-zawodowego,
• pomoc rodzicom i nauczycielom w rozpoznawaniu i rozwijaniu indywidualnych możliwości, predyspozycji i uzdolnień dzieci,
• współpraca ze szkołami i placówkami w rozpoznawaniu u uczniów specyficznych trudności w uczeniu się, w tym ryzyka wystąpienia trudności w uczeniu się u uczniów klas I-III szkoły podstawowej,
• współpraca z przedszkolami, szkołami i placówkami oświatowymi przy opracowywaniu i realizowaniu indywidualnych programów edukacyjno-terapeutycznych,
• współpraca w udzielaniu i organizowaniu przez placówki oświatowe pomocy psychologiczno-pedagogicznej,
• udzielanie we współpracy z placówkami doskonalenia nauczycieli wsparcia merytorycznego nauczycielom, wychowawcom i specjalistom udzielającym pomocy w przedszkolach i szkołach.

Zadania poradni w zakresie współpracy ze szkołami doprecyzowuje rozporządzenie w sprawie ramowego statutu publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Dzieci i młodzież oraz ich rodzice mogą uzyskać opinię poradni w sprawach określonych w odrębnych przepisach oraz innych związanych z kształceniem i wychowaniem. Opinia wydawana jest na pisemny wniosek rodziców albo samego ucznia, pod warunkiem jego pełnoletności.

W poradniach są organizowane zespoły orzekające, wydające orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, o potrzebie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego lub indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży oraz opinie o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Zespoły te działają na podstawie przepisów w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych.

Opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej o specyficznych trudnościach w uczeniu się może być wydana uczniowi nie wcześniej niż po ukończeniu trzeciej klasy szkoły podstawowej i nie później niż do ukończenia szkoły podstawowej. Na wniosek nauczyciela lub specjalisty po uzyskaniu zgody rodziców (prawnych opiekunów) lub na wniosek rodziców (prawnych opiekunów) albo pełnoletniego ucznia, opinia może być wydana także uczniowi gimnazjum lub szkoły ponadgimnazjalnej. 

Zgodnie z nowelizacją rozporządzenia o warunkach i sposobach oceniania i przeprowadzania egzaminów, nauczyciel jest obowiązany indywidualizować pracę z uczniem na obowiązkowych i dodatkowych zajęciach edukacyjnych odpowiednio do jego potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych oraz odpowiednio dostosować wymagania edukacyjne w przypadku ucznia:

• posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego,
• posiadającego orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania,
• posiadającego opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej o specyficznych trudnościach w uczeniu się lub inną opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej,
• nieposiadającego orzeczenia lub opinii, ale objętego pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole.

Uczniowie posiadający orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania i opinie o specyficznych trudnościach w uczeniu się oraz uczniowie objęci pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole ze względu na trudności adaptacyjne związane z wcześniejszym kształceniem za granicą, zaburzeniami komunikacji językowej, sytuację kryzysową lub traumatyczną mogą przystąpić do sprawdzianu, egzaminu gimnazjalnego lub maturalnego w warunkach dostosowanych do ich indywidualnych potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych. Czas trwania sprawdzianu lub każdej części egzaminu gimnazjalnego lub maturalnego dla tych uczniów może być przedłużony. Dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej opracowuje szczegółową informację o sposobach dostosowania warunków przeprowadzania oraz czasie możliwego przedłużenia sprawdzianu, egzaminu gimnazjalnego lub maturalnego i podaje ją do publicznej wiadomości na stronie internetowej Komisji Centralnej nie później niż do 1 IX roku szkolnego, w którym jest przeprowadzany egzamin.